Winnaars Backer Dirks Preventieprijs 2026: Tandpastatabletten halen niet altijd de fluoridenorm

In de inleiding motiveren de schrijvers het onderwerp waarvoor ze gekozen hebben. Vanwege de effectieve werking van fluoride wordt het tegenwoordig in veel verschillende mondhygiëneproducten gebruikt. Het is een belangrijk ingrediënt in onder andere tandpasta’s, mondspoelmiddelen, tandgels en tandpastatabletten. Voor een effectieve dosering van fluoride is een minimale concentratie in het product gewenst. In conventionele tandpasta wordt door de WHO een fluorideconcentratie van 1000-1500 ppm aanbevolen. Voor kinderen tot 6 jaar wordt een kindertandpasta aangeraden met een fluoridegehalte van 400-550 ppm. Hogere concentraties van fluoride kunnen leiden tot betere preventie van cariës. Te hoge fluoridegehaltes kunnen echter nadelige gevolgen hebben, bijvoorbeeld het veroorzaken van fluorose en spierspasmen.

De Cirkel van Keyes laat zien dat een groot aantal factoren bijdraagt aan het ontstaan van cariës. Fluoride vervult een evidente rol in het voorkomen ervan.

 

Cirkel van Keyes

Waarom tandpastatabletten?

Behalve van het belang van orale hygiëne zijn mensen zich steeds meer bewust van hun eigen ecologische voetafdruk. Het gebruik van plastic tandpastatubes is geen milieuvriendelijke keuze. Steeds meer mensen stappen daarom over op het gebruik van tandpastatabletten. Door de toenemende bekendheid hiervan wordt het makkelijker om de duurzamere keuze te maken. De conclusies in deze scriptie laten echter zien dat niet elk tandpastatablet de voorkeur verdient boven een tandpasta. Tien van de twintig onderzochte tandpastatabletten bleken niet te voldoen aan de geldende richtlijn: “Een aantoonbaar laag gemeten vrij beschikbare (en totale) fluorideconcentratie is gemeten voor de tabletten van AH, Etos, Happy tabs, Lamazuna, Lazea V34 en T-brush. Dit roept vragen op met betrekking tot de effectiviteit van deze tandpastatabletten in de preventie van cariës. Het kan gevolgen hebben voor de consument, die verwacht dat de tandpastatabletten naar behoren werken. Als een tandpastatablet onvoldoende fluoride bevat, kan beter gekozen worden voor een tandpasta uit tube die wel voldoet aan de aanbevolen fluorideconcentratie.”

De tabletten van DenXabs, Happysoaps, Humblebrush, I+M, Oceonics en Smyle bleken wel te voldoen aan de geldende richtlijnen. Rekening houdend met verpakkingseisen kwamen de tandpastatabletten van Smyle als beste uit de bus. Belangrijk onderdeel van de scriptie was ook de toepassing van twee meetmethoden: elektrodemetingen bleken niet significant te verschillen van gaschromatograafmetingen.

Tweede en derde prijs

De jury kende de tweede prijs toe aan De Poetsbus, een instelling voor jeugdtandverzorging, opgericht door mondhygiënist Judith Bout en haar dochter Amanda Langenberg. Met een Amerikaanse schoolbus omgebouwd tot mobiele mondhygiënepraktijk worden basisscholen, peuterspeelzalen en taalscholen (AZC) bezocht. Inclusief terugkoppeling naar ouders/verzorgers en de huistandarts.
De Mondzorglijn verdiende de derde prijs. Dit is een initiatief van het Vlaams Instituut Mondgezondheid om structureel en preventief mondzorgbeleid op te zetten in woonzorgcentra voor ouderen. Al 188 woonzorgcentra schreven zich inmiddels in. De zorgverleners worden daarbij ondersteund door een mondzorgprofessional.

Naar de Backer Dirks Preventieprijs kan iedereen meedingen die zich met creatieve en interessante ideeën inzet voor de preventieve mondzorg. Otto Backer Dirks speelde een pioniersrol op dit gebied. Hij werd wereldwijd bekend door het omvangrijke onderzoek naar het effect van drinkwaterfluoridering, dat in 1953 startte in de gemeenten Tiel en Culemborg en zo’n twintig jaar duurde. De taken van het Backer Dirks Fonds zijn inmiddels overgenomen door het Ivoren Kruis. In 2028 vindt de volgende editie plaats van de Backer Dirks Preventieprijs.