DT News - Netherlands - Nieuwe leidraad moet samenwerking rond kwetsbare thuiswonende ouderen versterken

Suzanne Loohuis

ma. 5 oktober 2026

Bewaar

Kwetsbare ouderen blijven steeds langer zelfstandig wonen. Mondgezondheid speelt een belangrijke rol in de zorgvragen van deze groep, maar wordt volgens hoofdonderzoeker Claar van der Maarel-Wierink te vaak over het hoofd gezien en maakt geen onderdeel uit van het algehele zorgplan. Binnen het ORANGEFORCE-project ontwikkelden onderzoekers daarom een praktische leidraad die de samenwerking tussen mondzorgverleners, huisartsen, thuiszorg, apothekers en andere disciplines moet verbeteren. In dit interview vertelt Van der Maarel-Wierink waarom die samenwerking noodzakelijk is, hoe de leidraad tot stand kwam en wat tandartsen, mondhygiënisten en tandprothetici daar in de dagelijkse praktijk mee kunnen.

Waarom was een praktische leidraad voor interprofessionele mondzorg bij kwetsbare thuiswonende ouderen nodig?

Mondzorg zou onderdeel moeten zijn van integrale ouderenzorg, maar staat in de praktijk veel te veel buiten de eerstelijnszorg. Bij kwetsbare ouderen die thuis blijven wonen maar wel zorgafhankelijk worden, zien we complexe zorgvragen ontstaan. De mond is daarvan vaak onderdeel. Overleg met andere zorgverleners is noodzakelijk om die zorgvragen te kunnen oplossen.
Omgekeerd hebben de andere zorgdisciplines ook input van ons nodig. Hoe kun je de mond het beste verzorgen? Zijn er aanvullende adviezen nodig? Er is dus veel meer contact nodig tussen eerstelijnszorgverleners.

Hoe is de leidraad ontwikkeld?

We hebben een concept geschreven op basis van literatuuronderzoek en groepsinterviews met huisartsen, mondzorgverleners, verpleegkundigen en verzorgenden van thuiszorgorganisaties, apothekers en GGD-medewerkers. De concept-leidraad is vervolgens door multidisciplinaire samenwerkingsverbanden geïmplementeerd in vijf regio’s in Nederland: Amersfoort, Amstelland, Gieten, Lelystad en Maarn. Door verschillende cycli van implementatie, toetsing en aanpassing van de praktische leidraad is de leidraad uiteindelijk geworden zoals hij nu is. Dus evidence-based en practice-based tegelijk.

Per discipline staat beschreven waar de verantwoordelijkheid kan liggen op het gebied van mondgezondheid en hoe de disciplines elkaar kunnen aanvullen. Om een voorbeeld te geven: apothekers kunnen voorlichting geven over welke medicatie een droge mond als bijwerking kan hebben. Dat gebeurt nu in de praktijk eigenlijk niet of nauwelijks. Wij als mondzorgverleners zouden juist veel alerter kunnen zijn op slikproblemen of voedingsproblemen. Daarbij zouden we kunnen verwijzen voor een consult bij de diëtist of de logopedist.

Het zou voor ons als mondzorgverleners ook heel nuttig zijn als we direct inzicht hadden in de medicatie die een patiënt gebruikt. En voor een huisarts zou het prettig zijn te kunnen inzien of iemand regelmatig bij een tandarts komt. Maar die ICT-systemen zijn niet op elkaar aangesloten. Daardoor zijn we afhankelijk van wat de patiënt of mantelzorger vertelt en moeten we bij complexe problematiek informatie opvragen, waarvoor uiteraard toestemming van de patiënt nodig is en wat tijd kost.

Hoe zijn de ervaringen en behoeften van kwetsbare thuiswonende ouderen zelf meegenomen?

Er zijn groepsinterviews met ouderen gehouden over het uitwisselen van gezondheidsinformatie tussen mondzorgverleners en andere zorgverleners. Over het algemeen vindt men het prima als zorgverleners informatie uitwisselen. Tijdens het proces van het opstellen van de praktische leidraad en in de feedbackronde hebben we samengewerkt met NUZO (Netwerk Utrecht Zorg voor Ouderen), dat met nuttige aanbevelingen kwam.

Wat waren de grootste uitdagingen tijdens het ontwikkelen van de leidraad?

Het belangrijkste is dat we elkaars vakgebieden onvoldoende kennen. We denken al snel: dat hoort bij de tandarts of dat hoort bij de huisarts. Terwijl het allemaal met elkaar verbonden is. Zodra we meer inzicht hebben in elkaars vakgebied, wordt het veel makkelijker om samenwerking op te zoeken.

Wat betekent de leidraad voor de dagelijkse praktijk?

Als gevolg van de vergrijzing zien we allemaal veel ouderen in de praktijk. De leidraad is vooral een werkwijze, die het contact over deze groep tussen de verschillende disciplines bevordert. Bespreek in een teamoverleg wat je al goed doet op dit gebied, wat niet en wat je extra zou kunnen doen. Vaak komt dan naar voren: ‘Eigenlijk hebben we heel weinig contact met die andere zorgverleners. Daar zouden we best wel eens wat tijd in kunnen investeren.’

Een belangrijk advies is om aan te sluiten bij multidisciplinaire overleggen. Als je meer inzicht hebt in elkaars vakgebied, is het ook veel makkelijker om de samenwerking op te zoeken. Vraag bijvoorbeeld of de wijkzorg in jouw omgeving een multidisciplinair overleg (MDO) heeft en of je daar misschien eens in de zoveel tijd kunt aansluiten. Dat betekent dat je makkelijker aan informatie komt over je patiënten. En omgekeerd, dat zij ook makkelijker informatie bij jou kunnen vergaren over advies voor dagelijkse zorg. Korte lijntjes verbeteren de zorg én het werkplezier. Want het is ook hartstikke leuk om met andere disciplines samen te werken.

De leidraad bevat ook praktische hulpmiddelen, zoals een SHORT-tool voor de huisartsenpraktijk, waarmee artsen of verpleegkundigen patiënten eruit kunnen pikken die een verhoogd risico op achteruitgang van de mondgezondheid hebben. En de Verwijskaart, met ook tips voor vrijwilligers in wijkcentra om mondproblemen bespreekbaar te maken. Want wat zeg je tegen iemand van wie een tand is afgebroken? Dat is misschien wel een beetje gênant. Daarbij kan de lezer dan zelf adressen van zorgverleners in de eigen buurt noteren en ouderen dan bijvoorbeeld helpen om een afspraak te maken. Zo willen we ook de groep ouderen bereiken die we nu niet in onze praktijken zien.

Wat hoop je dat de leidraad op langere termijn oplevert?

De leidraad moet leiden tot bewustzijn van de plek van mondgezondheid in de brede eerstelijnszorg voor kwetsbare ouderen en hoe mondgezondheid meegenomen kan worden in een integraal zorgplan door de verschillende zorgdisciplines. Verder is deze praktische leidraad een opstapje naar een interprofessioneel zorgnetwerk, waardoor regionaal zichtbaar wordt welke mondzorgverleners affiniteit en ervaring hebben met ouderen. Mensen zijn bij hun eigen tandarts meestal het beste af, omdat die in de buurt en vertrouwd is. Maar als de praktijk niet goed toegankelijk is of iemand bijvoorbeeld Parkinson of geheugenproblematiek heeft en de zorg te complex wordt, dan kan het nodig zijn om te verwijzen. En dat kun je dan beter tijdig doen. Het interprofessionele zorgnetwerk zal zorgverleners, patiënten en hun mantelzorgers helpen te verwijzen naar de juiste persoon.

Welke boodschap wil je tandartsen en mondhygiënisten meegeven?

Als je nog niet samenwerkt met de wijkzorg of de huisartsenpraktijk bij jou in de buurt, nodig elkaar dan eens uit om de interprofessionele zorg samen vorm te geven. Er bestaan wel regionale samenwerkingsverbanden waar mondzorgverleners deel van uitmaken, maar op veel te kleine schaal. Het is belangrijk om dit serieuzer aan te gaan pakken.

Lees de Praktische leidraad voor interprofessionele mondzorg bij kwetsbare thuiswonende ouderen hier.

Cv Claar van der Maarel-Wierink

Dr. Claar van der Maarel-Wierink voltooide in 2007 de differentiatie-opleiding tot tandarts-geriatrie aan het Radboudumc en promoveerde in 2013 op het onderwerp mondgezondheid in relatie tot het ontstaan van aspiratiepneumonie bij ouderen met slikproblemen. Zij is tandarts-geriatrie in haar praktijk MondVitaal, universitair hoofddocent bij ACTA en voorzitter van de differentiatieopleiding tot tandarts-geriatrie bij de BT-Academy.

ORANGE-FORCE, kort voor ‘Oral And General health For older people’s Care’, is het kick-start project binnen ORANGEHealth, dat is opgericht door zeven Nederlandse onderwijsinstellingen voor mondzorg en tandheelkunde en brengt meerdere (mond)zorgprofessionals, bedrijven, innovators, overheden, industrie en patiëntenverenigingen samen om geïntegreerde monitoring, behandeling en preventie van mond- en systeemziekten bij (kwetsbare) ouderen te verbeteren.

To post a reply please login or register

VGerelateerde artikelen

Mondzorg thuiswonende kwetsbare senioren moet beter

UTRECHT – Volgens onderzoeksinstituut voor de zorg Nivel zou mondzorg een vast onderdeel moeten worden van zorg aan thuiswonende kwetsbare ouderen. Dit ...

“Goede mondzorg voor thuiswonende kwetsbare oudere is medeverantwoordelijkheid tandarts”

Het Nederlands Tijdschrift Voor Tandheelkunde (NTVT) brengt in december een themanummer uit waarin de mondzorg bij kwetsbare ouderen centraal staat. We ...

“Noodhulp voor kwetsbare oudere moet in basispakket”

Claar Wierink is een prominente naam in de mondzorg voor ouderen. De Amsterdamse heeft een eigen praktijk gespecialiseerd in zorg voor kwetsbare ouderen, ...

Financieel kwetsbare ouderen mijden tandarts

Ouderen met een kleine portemonnee die besparen op zorgkosten, laten als eerste de tandarts links liggen. Dat blijkt uit onderzoek van seniorenorganisatie ...

Breed initiatief voor betere mondzorg thuiswonende ouderen

NIEUWEGEIN - Ruim 80% van de Nederlandse ouderen heeft een matige tot slechte mondgezondheid wanneer zij worden opgenomen in een verpleeghuis, bleek uit ...

Podcast: Levensloopbestendige mondzorg voor kwetsbare ouderen

Veel ouderen behouden steeds langer hun eigen elementen. Hoe kunnen tandartsen en mondhygiënisten de beste zorg verlenen aan met name kwetsbare ouderen? ...

Symposium Multidisciplinaire Samenwerking – Mondzorg voor Ouderen

Er zijn steeds meer aanwijzingen voor een associatie tussen mondgezondheid en algehele gezondheid. De bewijzen stapelen zich op: Alzheimer, reuma en hart- ...

Nieuwe versie Leidraad Mondzorg Corona beschikbaar

UTRECHT – Sinds 15 mei is versie 3.1 van de Leidraad Mondzorg Corona beschikbaar. Deze leidraad vervangt de op 21 april gepubliceerde versie 3.0. Dat ...

Campagne ‘Mondzorg voor kwetsbare ouderen in andere talen´

Om anderstalige en laaggeletterde ouderen te helpen beter voor hun mond en gebit te zorgen, startte de stichting De Mond Niet Vergeten! de campagne ...