Project Sport Fit met een Gezond Gebit

Jolanda Gortzak houdt zich als zelfstandig gevestigde mondhygiënist en eigenaar van Oral-Vision sinds bijna tien jaar bezig met praktijkgericht wetenschappelijk onderzoek binnen het project ‘Sport Fit met een Gezond Gebit’. Dit project bestaat uit diverse activiteiten, waaronder practice-based evidence-onderzoek, publiceren, presentaties op (inter)nationale congressen en symposia en interviews met recreatieve sporters, studenten en topsporters. De ontwikkeling van het e-magazine Mondgezondheid bij (top)sporters (2018-2022) als interventie is een mooi voorbeeld. Dit magazine werd ontwikkeld in samenwerking met être design en met Yvonne Buunk-Werkhoven, gepromoveerd sociaal psycholoog en mondhygiënist, volgens de Help- en Succes-fasen binnen het PATHS-model (Probleem, Analyse, Test, Help, Succes).² Binnenkort is dit e-magazine te downloaden via de website van de Nederlandse Vereniging voor Sporttandheelkunde (NVvST). Het doel is inzicht te geven in de psychologie achter mondgezondheid en gedrag, en het project richt zich op het vergroten van bewustwording, het bevorderen van gedragsverandering en samenwerking met verschillende disciplines. Sportteams en sportbonden zouden mondzorg meer moeten integreren in hun ondersteuning en hun gezondheidsbeleid. Dit bevordert niet alleen de samenwerking met (para)medische professionals, maar leidt ook tot effectievere interventies voor sporters en hun begeleiding.

Casestudy: inzicht in effectiviteit

Een N=1 casestudy met een 24-jarige vrouwelijke topsportster illustreert een integrale aanpak. Hierbij wordt mondgezondheid nadrukkelijk gekoppeld aan het algemeen welzijn in een sportcontext. Deze aanpak combineert wetenschappelijke onderbouwing met persoonlijke begeleiding, gericht op voorlichting, monitoring en gedragsverandering. Veranderingen in mondklachten worden gemeten met de (retrospectieve) Oral Discomfort Scale, terwijl de OHB-index wordt ingezet om gedrag te monitoren. Door continue evaluatie ontstaat een dynamisch proces waarbij de toegepaste interventies steeds beter worden afgestemd op de individuele sporter. In de casestudy bestond de interventie uit twee sessies over een periode van drie maanden, inclusief een mondgezondheidsscreening (DMFT-index, DPS en/of PPS-score en TWES 2.0), professionele gebitsreiniging en semigestructureerde interviews met gevalideerde meetinstrumenten in de vragenlijsten. Hoewel de atlete eerder een toename in mondongemak rapporteerde, waren de resultaten positief: sociale en psychologische klachten namen af, terwijl haar zelfvertrouwen en houding (attitude) ten opzichte van mondverzorging verbeterden. Het belang van gepersonaliseerde interventies en multidisciplinaire samenwerking wordt hierdoor benadrukt. Deze casestudy is under review en zal in het Litouwse Tijdschrift HESDIA worden gepubliceerd.

Pilot: integrale samenwerking tussen sport en mondzorg

In mei dit jaar is een pilotproject van Oral-Vision gestart in samenwerking met de Performance Training Academy van Timmy (personal trainer), waarbij sportprestaties en mondgezondheid integraal worden benaderd. Gedurende drie maanden worden deelnemers begeleid in zowel fysieke training als mondgezondheid. Deelnemers worden ingedeeld in drie groepen (A, B en C), afhankelijk van hun voorkeur in trainingsfrequentie. Een voorbeeldprogramma omvat onder andere: intake en persoonlijk trainingsplan met focus op functionele kracht, cardiovasculaire conditie, core stability, mobiliteit, herstelstrategieën. Een gezamenlijke tussentijdse evaluatie vindt plaats na 1 maand. Na 3 maanden zal de eindbeoordeling plaatsvinden, inclusief een aanvullende behandeling van airpolishing of polijsten.

Enerzijds richt de pilot zich op het verbeteren van beweging, herstel en prestaties van sporters. Anderzijds wordt door gerichte aandacht voor mondgezondheid en welzijn het bewustzijn over het belang van een gezonde mond en de relatie tot de algehele gezondheid vergroot en wordt uiteindelijk een gedragsverandering gestimuleerd.

Hoewel het belang van een optimale mondgezondheid binnen de tandheelkunde/mondzorg wordt erkend, is de aandacht hiervoor in de sportwereld nog beperkt. Meerdere initiatieven, onder andere vanuit de Nederlandse Vereniging voor Sport Tandheelkunde (NVvST), proberen hier verandering in te brengen. De behandeling van (top)sporters vraagt om een specifieke benadering, waarbij samenwerking met fysiotherapeuten, personal trainers en ademhalingscoaches en andere professionals essentieel is. Door deze multidisciplinaire aanpak te versterken en kennis actief te delen, kan er daadwerkelijk verschil worden gemaakt in zowel gezondheid als prestaties van (top)sporters.

Noten

1. Gallagher J, Ashley P, Petrie A, Needleman I. Oral health-related behaviours reported by elite and professional athletes. Br Dent J 2019; 227: 276-2802.
2. Buunk-Werkhoven YAB, Barelds DPH, Dijkstra A, Buunk AP. A Two-Dimensional Scale for Oral Discomfort. Int J Environ Res Public Health. 2025 Mar 12;22(3):415. doi: 10.3390/ijerph22030415. PMID: 40238485; PMCID: PMC11941999.