“Voor een gezond lijf hebben sporters een gezonde mond nodig”

Waarom is sporttandheelkunde belangrijk?

Voor een gezond lijf hebben sporters een gezonde mond nodig. Daarbij gaat het niet alleen om zaken als ongelukken op het veld waardoor het gebit beschadigd wordt, maar vooral ook om de voorkant van het proces, om preventie. Als je een ontsteking hebt in het mondgebied, worden bepaalde ontstekingsstoffen afgegeven. Daardoor kun je minder goed presteren. De literatuur is hierover niet eenduidig, maar er zijn onderzoeken die laten zien dat je 5 tot 7 procent minder goed presteert als je ontstoken tandvlees hebt. Dat is nogal wat. Zeker in de topsport is een paar procent heel veel.

Je moet als club of sportbond zorgen dat een sporter regelmatig naar de tandarts gaat. Dan kun je problemen voorzien en plannen wanneer je iets gaat doen, zodat de verstoring van trainingen of wedstrijden zo klein mogelijk blijft. Bij veel jonge sporters zie je bijvoorbeeld dat verstandskiezen problemen geven. Kylian Mbappé heeft een Champions League-wedstrijd gemist omdat zijn verstandskiezen eruit moesten. Dat soort ingrepen moet je natuurlijk proberen te plannen tussen competities door.

Ook psychologie speelt een rol. Zelfvertrouwen is heel belangrijk. Tegenwoordig wil iedereen er netjes uitzien. Denk bijvoorbeeld maar aan Cristiano Ronaldo. Als een topsporter een stuk van zijn tand afbreekt en zich daar doodongelukkig door voelt, dan zal hij minder goed presteren.

Welke mondgezondheidsproblemen komen het meest voor bij sporters?

Bij professionele sporters komen zowel cariës als tandvleesontstekingen, parodontitis en gebitsslijtage meer voor dan bij niet-topsporters. Een van de verklaringen is dat topsporters meer suikerhoudende producten binnenkrijgen in de vorm van sportdrankjes. En dan bovendien in kleine hoeveelheden verspreid over de dag of over de training. De benodigde kennis over mondverzorging is bovendien niet altijd aanwezig, of er wordt gewoon geen tijd voor genomen. Topsporters hebben natuurlijk een heel druk schema, en bovendien vaak veel stress. Bewustwording is daarom heel belangrijk. Daarbij speelt niet alleen de sporter zelf een rol, maar ook de hele schil eromheen: de ouders, de coach, de sportarts. De hele omgeving van de sporter moet zich bewust zijn van het belang van een goede mondverzorging.

Heeft de stand van het gebit ook invloed op sportprestaties?

Ja, zeker. Er is bijvoorbeeld gekeken naar de occlusie. Bij een groep sporters werd daarin kunstmatig een verstoring aangebracht. En dan zie je dus dat de performance gewoon minder wordt. Dat heeft directe gevolgen voor de praktijk. Als je een gebitsbeschermer maakt voor een topsporter, moet die netjes gebalanceerd zijn. Een beschermer die aan de ene kant hoger is dan aan de andere kant, kan de prestatie aantoonbaar verslechteren.

Geldt dat voor zowel topsporters als recreatieve sporters?

Een gezonde mond is voor iedere sporter belangrijk. Wat goed is voor de topsporter, blijkt uiteindelijk vaak ook goed te zijn voor recreatieve sporters, hoewel een paar procent minder goed presteren voor amateurs natuurlijk minder erg is. Ik kan me voorstellen dat ouders voor kinderen die nog volop aan het wisselen zijn bijvoorbeeld geen op maat gemaakte gebitsbeschermer kopen. Maar zorg dan dat een bitje uit de winkel in ieder geval CE-gecertificeerd is.

Topsporters hebben hier een belangrijke voorbeeldfunctie. Als een jonge hockeyer ziet dat zijn grote voorbeeld geen gebitsbeschermer draagt, dan denkt hij: dat hoeft dus niet. Maar als de topsporter dat wel doet, dan werkt dat door naar beneden.

Hoe kan er meer bewustwording worden gecreëerd rondom sportmondzorg?

Ik ben zelf al bijna twintig jaar lid van de Academy for Sports Dentistry in Amerika en ben daar meerdere keren op congressen geweest. Op een gegeven moment bedacht ik: we moeten dit ook in Nederland meer handen en voeten gaan geven. Rond topsporters wordt een heel team opgetuigd met sportartsen, fysiotherapeuten, psychologen en noem het allemaal maar op. Tandartsen ontbreken eigenlijk bijna altijd in zulke teams. Terwijl steeds duidelijker wordt dat de mondgezondheid de prestaties flink beïnvloedt. Daarom hebben we vorig jaar de NVvST opgericht.

Wat doet de NVvST?

We organiseren bijvoorbeeld congressen. Daarnaast gaat de vereniging zich steeds meer rechtstreeks op sporters en coaches richten. Zo zijn we bezig met voorlichtingscampagnes. Die moeten natuurlijk aansluiten bij de belevingswereld van de doelgroep. Een belerende aanpak werkt niet. Als je met een opgeheven vingertje zegt dat sporters goed moeten poetsen, dan zeggen ze braaf ja en amen, maar daarna verandert er niks. Daarom moet de boodschap concreet zijn. Je moet duidelijk maken: als je je gebit verwaarloost en ontstoken tandvlees hebt, dan worden je prestaties minder. Of je mist trainingen en wedstrijden doordat een behandeling op het verkeerde moment moet gebeuren. Dat wil niemand.

Werken jullie ook samen met sportorganisaties?

We werken al samen met bijvoorbeeld de hockeybond, maar we zijn ook bezig met rugby en boksen. De samenwerkingen met sportorganisaties richt zich vooral op bewustwording en preventie. In Nederland is er nog geen cursus voor sporttandarts, zoals in bijvoorbeeld Duitsland en de VS, maar er zijn steeds meer tandartsen die belangstelling hebben voor dit vakgebied. Sommige tandartsen werken samen met voetbalclubs, die de mondgezondheid van hun selectie één of twee keer per jaar laten screenen. Daarbij ontstaan ook nieuwe praktische vragen. Hoe maak je afspraken met een club? Hoe ga je om met privacy? Met röntgenfoto’s? Wil je iemand op lange termijn volgen als die een transfer maakt? Dat zijn allemaal uitdagingen waar je aan moet denken.

Ik verwacht dat de sporttandheelkunde de komende jaren alleen maar belangrijker zal worden. We zijn daarom ook druk bezig om de NVvST groter te maken. Niet alleen met tandartsen, maar ook met mondhygiënisten en eigenlijk iedereen die belangstelling heeft.

Welke toekomstige ontwikkelingen zie je binnen de sportmondzorg?

Er is een hele hoop waar we de komende jaren veel meer van gaan horen. Een belangrijk voorbeeld zijn de zogenoemde instrumented mouthguards, die sinds 2024 bij de World Rugby League verplicht zijn. Deze gebitsbeschermers meten de impact van botsingen. Als een speler hard getackeld wordt, kan men vanaf de zijlijn via telemetrie zien hoe groot de klap op het hoofd is geweest. Als dat boven een bepaalde grens komt, moet de speler naar de kant voor controle op een hersenschudding.

Maar de mogelijkheden gaan verder. Je zou met zulke gebitsbeschermers bijvoorbeeld ook een zuurgraadmeter in kunnen doen. Dan kun je meten wat sportdrankjes doen met het speeksel tijdens trainingen. De samenstelling van het speeksel verandert namelijk tijdens het sporten. Het wordt dikker en stroperiger, waardoor de beschermende werking tegen cariës afneemt.

Technologie speelt een steeds grotere rol. Je kunt tegenwoordig heel makkelijk 3D-geprinte splints en gebitsbeschermers maken. Die kun je helemaal custom made maken. Er zijn onderzoeken die laten zien dat sporters met bepaalde splints mogelijk meer zuurstof kunnen opnemen of meer kracht kunnen zetten. In sommige onderzoeken presteerden sporters met zo’n bitje beter dan zonder.