DT News - Netherlands - Casus: De posterior cantilever adhesiefbrug

Dr Jean-Pierre Attal

Dr Philippe François

wo. 23 september 2026

Bewaar

Keramische adhesief gebonden cantileverbruggen met één retainer worden steeds vaker toegepast. Deze behandelmethode, gepopulariseerd door Matthias Kern en uitgebreid ondersteund door de internationale literatuur, wordt algemeen beschouwd als de eerste keuze (vóór implantaattherapie) ter vervanging van een enkele ontbrekende fronttand.^1-4

De posterieure toepassing is recentelijk geïntroduceerd. Hoewel het bewijsniveau lager blijft dan bij anterieure indicaties, rapporteert een groeiend aantal studies zeer veelbelovende klinische resultaten op de middellange termijn.^5-7 Meer recentelijk zijn er eerste klinische richtlijnen voorgesteld om de voorspelbare implementatie ervan te ondersteunen.^8,9

De posterior cantilever adhesiefbrug (PCAB) vormt daardoor een minimaal invasieve en tijdsefficiënte behandelingsoptie, in het bijzonder voor patiënten die medisch niet in aanmerking komen voor implantaattherapie of hier terughoudend tegenover staan bij de vervanging van een enkel ontbrekend posterieur element.^10-13

Belangrijke overwegingen bij het vervaardigen van een PCAB

Het ontwerp van een posterior cantilever adhesiefbrug (PCAB) deelt verschillende fundamentele principes met anterieure adhesiefbruggen:^8,9,14,15

gebruik van één pijlerelement in plaats van twee: eerdere ontwerpen met twee retainers worden nu als verouderd beschouwd, omdat de variabele mobiliteit tussen de pijlers het risico op loslaten verhoogt;¹
selectie van een geschikte pijler met minimale structurele schade: om het mechanische risico voor de ondersteunende tand te beperken;⁸
preparatie beperkt tot glazuur: hierbij wordt optimale hechting gegarandeerd terwijl de integriteit van de glazuurenveloppe behouden blijft. Dit is cruciaal om de stijfheid van de tand te behouden en het risico op loslating door overbelasting van de adhesieve interface te minimaliseren;⁸
voldoende connectorafmetingen: deze zijn essentieel, met een beoogde connectoroppervlakte van ongeveer 12 mm² ter hoogte van de pontic, hoewel voor anterieure toepassingen ook waarden vanaf 9 mm² zijn voorgesteld. De preparatie dient zich uit te strekken tot een juxtagingivale marge om een optimale esthetische en parodontale integratie te waarborgen. Daarbij moet het ontwerp echter ook voldoende toegankelijk blijven voor een doeltreffend hygiëneonderhoud;^8,9,15
het gebruik van 3Y-TZP zirkonia gebonden met een gevalideerd adhesiefprotocol: dit wordt ondersteund door een sterke consensus.¹⁶Hoewel lithiumdisilicaat is voorgesteld in anterieure toepassingen, wordt zirkonia (met name 3Y-TZP) beschouwd als het favoriete materiaal in de posterieure regio;
nauwe samenwerking tussen clinicus en tandheelkundig technicus: deze wordt vooral mogelijk gemaakt door digitale workflows en realtime communicatiemiddelen, om optimaal protheseontwerp en uitvoering te waarborgen;
zorgvuldige occlusale controle: hierbij wordt contact op de pontic gewaarborgd bij maximale intercuspatie, terwijl laterale interferenties worden vermeden, die de langdurige stabiliteit van de hechting kunnen compromitteren.^8,9,15

De PCAB brengt ook een aantal ontwerpspecifieke richtlijnen met zich mee: ^8,9,14,15

Geef prioriteit aan een connector met maximale hoogte. Omdat hoogte meer bijdraagt aan breukbestendigheid dan breedte (vooral in de posterieure zone) is het raadzaam om niet alleen het verbindingsoppervlak te specificeren, maar ook een connectorhoogte te vragen die de breedte overschrijdt, zoals duidelijk aangetoond door de balktheorie^8,9,15,17 (fig. 1).
Zorg systematisch voor contact met de tand naast de edentuleuze ruimte.

Hoewel deze eis soms versoepeld kan worden in de anterieure zone wanneer de mesiodistale afmetingen te groot zijn, wordt deze als essentieel beschouwd in de posterieure zone.^8,9,15

Vervang een tand waarvan de mesiodistale afmetingen compatibel zijn met die van de pijler. Dit beperkt de overhang van de pontic en vermindert de parodontale belasting op het pijlerelement.^8,9,15
Beperk de occlusale embrasure tussen het pijlerelement en de pontic om de hoogte bij de connector te vergroten, maar ook om spanningsconcentratie in dit gebied door een wigeffect te beperken. ^8,9,15

De integratie van deze principes is fundamenteel voor het succes van PCAB's. De algemene preparatieprincipes en aanbevolen diktes worden geïllustreerd in figuur 2.

Klinisch voorbeeld van een posterior cantilever adhesiefbrug

De heer X, een 30-jarige patiënt, werd door een collega doorverwezen voor een PCAB vanwege zijn terughoudendheid ten aanzien van een implantaatbehandeling ter vervanging van de ontbrekende eerste bovenmolaarlinks (element 26), die 10 weken eerder was geëxtraheerd (figs. 3 en 4). Aangezien deze periode de minimale tijd is voor stabilisatie van de parodontale en botniveaus, werd besloten deze PCAB uit te voeren tijdens een volgende sessie op basis van een half-occlusale facetvoorbereiding uit 27. 25 is om twee redenen niet geschikt: enerzijds is de mesiodistale diameter van een premolaar veel kleiner dan die van een kies, en anderzijds heeft deze patiënt al een perifere kroon en heeft hij daardoor zijn stijve emaille schil verloren, wat de juiste werking van de techniek garandeert.

Tijdens de eerste sessie van 30 minuten zonder verdoving werd de tand voor de PCAB volledig geprepareerd in glazuur voor een partiële occlusale veneer van 0,5 mm (fig. 5), en werd een optische afdruk verkregen met behulp van een CEREC Primescan (Dentsply Sirona).

In het tandtechnisch laboratorium werd de PCAB gefreesd uit een multilayer 3Y-TZP/5Y-PSZ-zirconia, waarbij het verbindingsgedeelte zich in het 3Y-TZP-gedeelte van het materiaal bevond. De restauratie had een occlusale dikte van 0,5 mm, een maximale connectorhoogte en een ontwerp van de cervicale embrasure dat parodontaal onderhoud mogelijk maakte. Multilayer-zirkonia zorgt voor esthetisch bevredigender occlusale resultaten, maar kan beter niet worden gebruikt bij de eerste casussen die men uitvoert met deze techniek: 3Y-TZP zirkonia dat secundair gekarakteriseerd wordt op het ponticniveau is minder risicovol is om te implementeren. Figuur 6 toont deze PCAB op een model na karakterisering.

Na ontvangst werd PCAB in de mond getest en onder rubberdam gecementeerd met een universeel cement (G-CEM ONE, GC) (fig. 7), gecombineerd met de bijbehorende tandprimer (Adhesive Enhancing Primer, GC) en na het etsen van het glazuur met 37% orthofosforzuur. Hechting aan zirconia wordt tegenwoordig beschouwd als betrouwbaar na gedurende 10 seconden zandstralen met 50 μm aluminiumoxide van het te cementeren oppervlak, gevolgd door het aanbrengen van een universele primer (G-Multi PRIMER, GC).

De rubberdam werd vervolgens verwijderd en er werd extra aandacht besteed aan het optimaliseren van de occlusale afstemming van deze PCAB. Figuur 8 toont het eindresultaat direct na het verwijderen van de rubberdam.

Vervolgens werd een postoperatieve controle na 15 dagen gepland, met name om de juiste occlusale afstemming van de patiënt te bevestigen en onderhoudsadvies te geven, waarna de patiënt werd doorverwezen naar onze collega voor verdere zorg, in het bijzonder parodontale behandeling.

Conclusie

Naast het innovatieve en soms enigszins provocerende voorbeeld van de posterior cantilever adhesiefbrug, lijkt het essentieel in een moderne praktijk om tenminste de concepten te beheersen die gebruikelijk zijn voor anterior en posterior cantilever adhesiefbruggen. Binnen deze concepten is een aantal zaken van essentieel belang: ultraminimalistische preparatie binnen het glazuur, eventuele weefselconditionering, zorgvuldige adhesieve procedure (met name bij zirkonia!), duidelijke en transparante communicatie met de protheticus en een optimale occlusale integratie van de prothetische restauratie. Hoewel een goede beheersing van de anterior cantilever adhesiefbrug essentieel lijkt om het ontbreken van een fronttand te compenseren, vormt ook de posterieure cantileverbrug een waardevolle behandelingsoptie voor patiënten die geen implantologische behandeling wensen of kunnen ondergaan.

Redactionele opmerking:

Noten

Kern M. Clinical long-term survival of two-retainer and single-retainer all-ceramic resin-bonded fixed partial dentures. Quintessence Int Berl Ger 1985. 2005;36(2):141‑7. PMID: 15732550.
Kern M. Fifteen-year survival of anterior all-ceramic cantilever resin-bonded fixed dental prostheses. J Dent. 2017;56:133‑5. doi:10.1016/j.jdent.2016.11.003 PMID: 27832968.
Kern M, Türp L, Yazigi C. Long-term outcome of anterior cantilever zirconia ceramic resin-bonded fixed dental prostheses: Influence of the pontic location. J Prosthet Dent. 2025;133(4):1017‑23. doi:10.1016/j.prosdent.2024.12.032 PMID: 40011108.
Kern M, Gläser R. Single-retainer all-ceramic resin-bonded fixed dental prostheses: Long-term outcomes in the esthetic zone. J Esthet Restor Dent Off Publ Am Acad Esthet Dent Al. 2023;35(1):64‑73. doi:10.1111/jerd.13001 PMID: 36579757.
Passia N, Chaar MS, Kern M. Clinical outcome of posterior cantilever resin-bonded fixed dental prostheses using two different luting agents. J Prosthodont Res. 2023;67(2):161‑3. doi:10.2186/jpr.JPR_D_22_00033 PMID: 35851047.
Yazigi C, Kern M. Clinical evaluation of zirconia cantilevered single-retainer resin-bonded fixed dental prostheses replacing missing canines and posterior teeth. J Dent. 2022;116:103907. doi:10.1016/j.jdent.2021.103907 PMID: 34838845.
Kasem AT, Tribst JPM, Abo-Madina M, Al-Zordk W. Fiber-reinforced composite or zirconia in cantilever fixed dental prosthesis? 36-month follow-up clinical study. J Dent. 2025;156:105705. doi:10.1016/j.jdent.2025.105705 PMID: 40120797.
Attal JP, Tirlet G, LeCorre M, Boitelle P, Dursun E, Benoit A, et al. Posterior Cantilevered Single-Retainer All-Ceramic Resin-Bonded Fixed Dental Prostheses: A 12-Year Clinical Case and Proposed Clinical Recommendations. Oper Dent. 2025.
Attal JP, Tirlet G, Boitelle P, Sailer I, Messeca C, Morice S, et al. Clinical Step-By-Step Approach for Posterior Cantilevered Single- Retainer All-Ceramic Resin-Bonded Fixed Dental Prostheses Based on Current Knowledge: A Case Report. Int J Prosthodont. 2025;0(0):1‑24. doi:10.11607/ijp.9558 PMID: 40845192.
Attal JP, Tirlet G. Le bridge collé cantilever postérieur en céramique. Partie 1 : premier cas clinique avec 10 ans de recul clinique. Information Dentaire. 2022;104(34):18-24.
Attal JP, Tirlet G, Caussin É, François P, Boitelle P, Sailer I, et al. Le bridge collé cantilever postérieur en céramique. Partie 2 : données biomécaniques et applications cliniques. Information Dentaire. 2022;104(34):26-34.
Attal JP, François P, Boitelle P, Caussin É, Sailer I, Dursun E, et al. Le bridge collé cantilever postérieur en céramique #3. Information Dentaire. 2023;105(24):24-40.
Attal JP, Tirlet G, Caussin E, Dursun E, Valtaud L, Morice S, et al. Proposition académique d’un temps par temps pour la réalisation d’un bridge collé cantilever postérieur en céramique (BCCPC). AO News.
Jannot M, Caussin E, Morice S, Gosselin S, Boitelle P, Laskri W, et al. Telescopic Posterior Cantilevered Resin-Bonded Fixed Dental Prostheses: An Interesting Alternative for Severely Tipped Teeth Illustrated by a Case Report. Int J Prosthodont. 2025;0(0):1‑20. doi:10.11607/ijp.9557 PMID: 40845193.
Caussin É, Grich L, Smail Y, Dursun É, Grand É, Ceinos R, et al. Posterior cantilevered all-ceramic resin-bonded fixed dental prosthesis: A minimally invasive solution for restoring posterior edentulous spaces illustrated by a chairside clinical case. Orthod Francaise. 2026;96(4):413‑25. doi:10.1684/orthodfr.2025.216 PMID: 41778346.
Elsayed A, Younes F, Lehmann F, Kern M. Tensile Bond Strength of So-called Universal Primers and Universal Multimode Adhesives to Zirconia and Lithium Disilicate Ceramics. J Adhes Dent. 2017;19(3):221‑8. doi:10.3290/j.jad.a38436 PMID: 28597007.
Lewinstein I, Ganor Y, Pilo R. Abutment positioning in a cantilevered shortened dental arch: a clinical report and static analysis. J Prosthet Dent. 2003;89(3):227‑31. doi:10.1067/mpr.2003.44 PMID: 12644794.

To post a reply please login or register

VGerelateerde artikelen

Casus: complexe implantologiebehandeling

In 2018 werd patiënte naar de KvPA doorverwezen om te kijken of de esthetiek van met name het bovenfront verbeterd zou kunnen worden. Het betreft hier een ...

Casus: Monique moet het poetsen leren organiseren

Monique is een jonge vrouw van 25 jaar met een licht verstandelijke beperking. Ze is één keer eerder voor een kennismaking bij tandarts Sanne geweest. Ze ...

Niek Opdam over posteriore composietrestauraties: “We mogen als tandartsen wat terughoudender zijn”

Wanneer kies je als tandarts voor een composietrestauratie? En wat zijn de nieuwste inzichten uit deze hoek van de tandheelkunde? Universitair hoofddocent ...

De dynamiek van praktijkovernames in de mondzorg

De Nederlandse mondzorgmarkt is de afgelopen twintig jaar sterk in beweging. Waar de overdracht van een tandartspraktijk vroeger vaak een overzichtelijke ...

Wil van der Sanden bijzonder hoogleraar Kwaliteit in de praktijk

Wil van der Sanden is sinds februari dit jaar bijzonder hoogleraar Kwaliteit in de praktijk bij ACTA. Hij volgt daarmee Josef Bruers op.

Groeien in de praktijk, de uitdaging in 2026

Linksom of rechtsom moeten de meeste mondzorgpraktijken dit jaar groeien. Aan de ene kant daalt het tarief voor de meeste verrichtingen, terwijl aan de ...

Ratoncito Pérez, de Spaanse tegenhanger van de tandenfee

De Spaanse en Latijns-Amerikaanse tegenhanger van de tandenfee heet Ratoncito (muisje) Pérez. De muis draagt een strohoed en een bril en heeft over zijn ...

Column Nurcan Yilmaz: De prijs van de eed

Ik ben Nurcan Yilmaz en dit is mijn eerste column voor Dental Tribune. Ik val meteen met de deur in huis: laten we het hebben over work-life balans in de ...

Beter tanden in de mond dan in de grond

In de nieuwe roman Tandenjager van Auke Hulst rooft zijn hoofdpersoon Vos Jacobsz tanden uit de monden van gesneuvelde soldaten op de slagvelden waar ...

Column Richard Mastwijk: Van de plofkip naar de plof-bv

Bij alles waarin het woord ‘plof’ voorkomt, heb ik op voorhand een negatieve associatie. Om te beginnen bij de plofkip. De televisiebeelden van kaal ...

Opleiding

Live webinar
wo. 23 september 2026
5:00 (CET) Amsterdam