Mondhygiënist Samora Wijsman en tandarts Carolien Schut zijn coach

Stel, je bent tandarts of mondhygiënist. Je hebt mooi werk, misschien zelfs een eigen praktijk. Je verdient goed, je hebt een beroep met aanzien, je helpt mensen. En toch merk je dat je eigenlijk helemaal niet meer blij wordt van je werk. Wat doe je dan?

Tandarts Carolien Schut en mondhygiënist Samora Wijsman maakten het allebei mee. Wijsman startte al op haar 23ste haar eigen praktijk. De praktijk werd steeds groter en de verantwoordelijkheden richting patiënten en personeel namen toe. Na verloop van tijd merkte Wijsman dat ze niet meer zo gelukkig werd van haar werk. Het werd steeds meer een sleur en ze miste creativiteit. Steeds vaker hoopte ze dat patiënten zouden afzeggen en was ze aan het aftellen hoeveel patiënten ze nog moest behandelen.

Dit is herkenbaar voor tandarts Schut. Zij had een goedlopende praktijk en had het financieel goed. Maar na dertig jaar werken als tandarts merkte ze dat haar vak niet meer de voldoening gaf die ze zocht. “Ik was op een gegeven moment wel klaar met boren, om het even kort door de bocht te zeggen.” Maar toen ze dat uitte, werd ze vreemd aangekeken. “Ik merkte dat iedereen het idioot vond. Alsof je de kip met de gouden eieren wil slachten of zo. Dat vond ik heel onaangenaam en ongemakkelijk. Ik dacht: het is toch mijn leven?”

Ook Wijsman durfde amper te zeggen dat ze haar werk niet leuk meer vond. “Je zit eigenlijk in een gouden kooi. Je wil ook niet klagen en niet weggezet worden als de mondzorgprofessional die haar werk niet meer aankan. Maar daar ging het helemaal niet om.”

Burn-out

Wijsman en Schut kozen ondanks de reacties allebei voor een nieuw carrièrepad. Wijsman behield haar eigen praktijk, maar werkt nu alleen nog als mondhygiënist als ze moet invallen voor haar collega’s. Ze volgde een coachingsopleiding en coacht tegenwoordig met haar bedrijf Medshift mondzorgprofessionals die worstelen met zingevingsvragen in hun werk. Schut verkocht haar praktijk en werkt nu onder andere als waarnemer, schrijft mee aan een opleiding voor tandartsassistenten, helpt een naschoolse opleiding voor tandtechnici ontwikkelen en ondersteunt buitenlandse tandartsen in Nederland. Ze begeleidt ook mondzorgprofessionals. Ze weet nog niet zo goed hoe ze zichzelf noemt daarbij: coach, mentor of adviseur.

Voor beiden is duidelijk dat er meer aandacht moet komen voor mentale gezondheid. De druk onder mondzorgprofessionals is hoog. Cijfers over burn-outklachten onder tandartsen verschillen per land, meetmethode en definitie, maar schommelen rond de 13 procent.^1,2,3 Uit een internationaal onderzoek blijkt zelfs dat 17 procent van de tandartsen wel eens suïcidale klachten heeft.⁴ “Het werken als tandarts of mondhygiënist geeft een hoge mentale belasting vanwege het constant aan staan, de drukke agenda, de administratieve druk en de verantwoordelijkheid naar je teamleden,” zegt Wijsman. “Het is ook lichamelijk best vermoeiend. Bovendien worden patiënten steeds mondiger, je kunt meer klachten krijgen, negatieve reviews. En een groot deel van de patiënten gaat niet echt met plezier naar een tandarts of mondhygiënist. Je kunt het eigenlijk nooit goed doen. Dan kan er twijfel komen: is dit het?”

Die stress en een ongelukkig gevoel zijn niet alleen voor de mondzorgprofessional zelf erg naar. Ook de omgeving kan er op den duur last van krijgen, zegt Wijsman. “Je kunt er een korter lontje door krijgen. Dat kan ook vervelend zijn voor collega’s, een partner of misschien zelfs patiënten.”

Wittejassentaboe

Beide coaches merken dat er amper gesproken wordt over mentale gezondheid in de mondzorg. Schut noemt dat het ‘wittejassentaboe’. “Veel tandartsen zijn helemaal niet gewend om met elkaar te spreken of te overleggen. Ze werken altijd in hun eentje en lossen alle problemen zelf op. Het is eigenlijk een heel eenzaam beroep.” Er werken tegenwoordig meer vrouwen als tandarts, maar daardoor is weinig veranderd, merkt Schut. “Het is toch een soort gezichtsverlies als je laat merken niet tevreden of overbelast te zijn.” Het kan ook een schuldgevoel opleveren, vult Wijsman aan.

En er is nog een taboe: het taboe op fouten maken. Zeker jonge tandartsen en studenten denken al snel dat ze alles moeten kunnen, merkt Schut. “Maar iedereen maakt fouten, dat hoort erbij.” Schut werd eens gevraagd een klas ACTA-studenten te begeleiden. “Dat heeft enorme indruk op me gemaakt. Zij zeiden eerst allemaal geen problemen te hebben. Ik dacht: dat kan niet. Toen gaf ik zelf aan dat ik wel eens in een lip heb geboord. Dat doet iedereen een keer. Toen vertelden de studenten ook wat meer over hun onzekerheden. Maar ik vond het heel erg dat ze in het begin niet durfden toegeven wel eens fouten te maken.”

Keuzes

Schut en Wijsman zouden het toejuichen als mondzorgprofessionals vaker en opener met collega’s zouden spreken over fouten, onzekerheden en mentale gezondheid. Als dat niet of onvoldoende lukt, kan een coach een uitkomst bieden. “Het is totaal niet mijn bedoeling om mensen uit de mondzorg te halen,” benadrukt Wijsman. “Maar ik denk wel dat het heel belangrijk is dat mondzorgprofessionals kunnen zien dat er keuzes zijn, net als in andere beroepen.”

Want er zijn altijd mogelijkheden, zeggen Schut en Wijsman, ook al ben je als tandarts of mondhygiënist natuurlijk heel specifiek voor dat beroep opgeleid. Wijsman: “Als je een grote praktijk hebt, kun je bijvoorbeeld terugschalen naar iets kleiners. Dat is natuurlijk niet makkelijk, want je hebt je verantwoordelijkheden en je financiële situatie, maar er zijn opties. Of misschien heb je meer affiniteit met een bepaalde patiëntengroep, waar je je op kunt richten? Wellicht kun je een of twee dagen per week iets anders doen? En sommige mondzorgprofessionals worden gelukkiger als ze de mondzorg helemaal verlaten. Dat is ook oké.”

Angst om te veranderen

Wijsman begeleidt vooral mondzorgprofessionals die burn-out- of bore-out-klachten hebben. Een coachingstraject is nooit hetzelfde, zegt Wijsman. “Iedereen is anders en heeft iets anders nodig.” Zelf gebruikt ze verschillende methodieken, die ze in haar coachingsopleiding heeft geleerd. Wat meestal terugkomt, is werken vanuit persoonlijke waarden. Ze brengt samen met haar coachee in kaart waar energie weglekt en wat juist energie geeft. Eventueel met korte testen, zodat het voor de coachee ook duidelijk wordt op papier. Vaak stelt ze samen met haar coachee kleine doelen op. Bij coachees speelt meestal angst om te veranderen mee. “Als je al lang op een bepaalde manier werkt, is het spannend om iets te veranderen.” Ze gaat dus ook met die angst aan de slag.

Ook Schut heeft geen standaard coachingstraject, maar kijkt per keer wat nodig is. Een coachee vertelt waaraan hij of zij behoefte heeft en daar gaan ze dan op verder. Over het algemeen spreekt ze haar coachees een keer of vijf. Vaak probeert Schut vooral te spiegelen en tot de kern te komen. “Ik probeer het verhaal in drie zinnen samen te vatten.” Verder gaat het volgens haar vooral om een goed gesprek, vertrouwen en empathie. Schut volgde, in tegenstelling tot Wijsman, geen officiële coachopleiding, maar een schriftelijke cursus. Ze denkt dat haar 35 jaar als tandarts haar
voldoende gesprekstechnieken hebben geleerd, zeker omdat ze veel angstige patiënten behandelde. “Dat is 100 procent coaching.”

Coachees komen met verschillende vragen bij Schut. Zo coachte ze eens een pas afgestudeerde tandarts die erg onzeker was, een mondhygiënist die praktijkmanager werd en dertig man personeel moest aansturen en een overbelaste tandarts die geen energie meer kreeg van het werk. Ook sprak ze mondzorgprofessionals die worstelen met eenzaamheid, de hiërarchie van een praktijk of de balans tussen werk en privé.

Begrip

Als tandarts of mondhygiënist kun je natuurlijk naar een beroepscoach stappen. Wijsman deed dat zelf ook eens. Toch denken Wijsman en Schut dat het prettig is om een coach te hebben die de mondzorg goed kent. Schut: “Ik snap hoe de hiërarchie in een tandartspraktijk werkt. Ik snap de processen, de omgeving, de taal, de problemen. Dat scheelt tijd en geeft een diepere herkenning. Ik kan daardoor beter meedenken over mogelijke oplossingen, als mensen dat willen.”

Ook Wijsman denkt dat het voor haar makkelijker is zich in te leven in mondzorgprofessionals. “Er is denk ik meer begrip bij beroepsgenoten. Wij begrijpen hoe zwaar het vak is. Dat voelt veiliger.”

Ze hopen dat de vooroordelen over coaches en ‘met iemand praten’ snel losgelaten worden. “Een coach klinkt misschien een beetje als groene thee en geitenwollen sokken,” zegt Schut. “En professionals denken bij het idee van een coach al snel: Ik ben toch niet gek?. Maar het kan zo goed helpen.

Persoonlijke ontwikkeling

Schut hoopt dan ook vooral dat mondzorgprofessionals hulp zoeken als ze zich niet goed voelen. “Zo eenvoudig is het. Zoek iemand bij wie je je veilig voelt om je probleem te delen. Gun jezelf dat. Het is zo jammer als iemand hiermee blijft rondlopen terwijl dat niet nodig is. De meeste tandartsen zijn keiharde werkers, die altijd klaarstaan voor hun patiënten, maar zichzelf vergeten. Ze gaan wel naar cursussen om hun vak goed bij te houden, maar maken voor persoonlijke ontwikkeling geen ruimte. Dat vind ik erg jammer. Je functioneert beter als je mentaal ook goed in elkaar zit.”

Wijsman wil mondzorgprofessionals vooral meegeven dat ze altijd mogen kiezen. “Je kunt in een andere levensfase een andere behoefte krijgen. Dat je ooit iets hebt gekozen, betekent niet dat je daar ongelukkig mee moet doorgaan. Niks is permanent.” Wees dan niet bang om dat voor jezelf en de buitenwereld toe te geven, zegt Wijsman. “Je mag er duizend procent voor uitkomen. Je hebt maar één leven, maak er iets moois van.”

Zelf zijn ze allebei heel blij dat ze een andere richting zijn ingeslagen. “Mondhygiënist blijft nog steeds een heel mooi vak en ik ben trots op mijn praktijk,” zegt Wijsman. “Maar ik ben vooral dankbaar dat ik nu professionals mag begeleiden met struggles in werkplezier. Dit is het soort werk waarvan ik echt blij word. Ik haal er veel voldoening uit als iemand ineens snapt wat er speelt en denkt: Oké, hier kan ik wat mee!”

Schut noemt haar huidige werk een mooi contrast tegen het ‘superondankbare’ beroep van tandarts. “Tandarts zijn is eigenlijk helemaal niet zo leuk, want patiënten gaan altijd met tegenzin naar je toe. Naar de tandarts gaan doet pijn en kost tijd en geld. Ik heb veel patiënten goed kunnen helpen, zeker angstige patiënten, maar bij coaching voel ik helemaal dat ik mensen kan helpen. Dat vind ik superleuk.”

 

 Literatuur

1. Moro JDS, Soares JP, Massignan C, Oliveira LB, Ribeiro DM, Cardoso M, Canto GL, Bolan M. Burnout syndrome among dentists: a systematic review and meta-analysis. J Evid Based Dent Pract. 2022 Sep;22(3):101724.
2. Negucioiu M, Buduru S, Ghiz S, Kui A, Șoicu S, Buduru R, Sava S. Prevalence and Management of Burnout Among Dental Professionals Before, During, and After the COVID-19 Pandemic: A Systematic Review. Healthcare (Basel). 2024 Nov 26;12(23):2366.
3. Gorter RC, Albrecht G, Hoogstraten J, Eijkman MAJ. Professional burnout among Dutch dentists. Community Dent Oral Epidemiol. 1999 April: 109-116
4. Hopcraft MS, Stormon N, McGrath R, Parker G. Factors associated with suicidal ideation and suicide attempts by Australian dental practitioners. Community Dent Oral Epidemiol. 2023 Dec;51(6):1159-1168.